Luận án tiến sĩ Ngữ văn:

“Nghi thức lời nói tiếng việt trên cơ sở lý thuyết

 hành vi ngôn ngữ (so sánh với tiếng Anh)”

- Chuyên ngành :

Ngôn ngữ học so sánh

- Mã số :

5.04.27

- Họ và tên NCS :

Nguyễn Văn Lập

- Người hướng dẫn :

GS.TS. Nguyễn Đức Dân

- Cơ sở đào tạo :

Trường ĐH Khoa học xã hộI và Nhân văn - ĐHQG TP.HCM

TÓM TẮT NỘI DUNG LUẬN ÁN (abstract) 

Luận án xem xét nghi thức lời nói trên cơ sở lý thuyết hành vi ngôn ngữ. Đây là cách tiếp cận các mô hình giao tiếp bằng lời dưới ánh sáng của ngữ dụng học và giao tiếp học ngôn ngữ. Trong phần tổng quan (chương 1) luận án đã đánh giá những bước tiến của ngữ dụng học trong nước và nước ngoài, đặc biệt là ở Anh và Mỹ, nơi khai sinh lý thuyết hành vi ngôn ngữ và nêu lên tiêu chí để phân loại và miêu tả các nghi thức lời nói trong tiếng Việt. Trong phần phân loại và miêu tả các nghi thức lời nói tiếng Việt (chương 2 và chương 3), luận án đã khảo sát 2 nhóm nghi thức lời nói:

a) Nhóm nghi thức lời nói mở đầu và kết thúc cuộc thoại.

b) Nhóm nghi thức lời nói thể hiện tình cảm, nguyện vọng, yêu cầu của chủ thể nói.

Sự phân loại này đảm bảo nhất quán và triệt để theo các tiêu chí về hành vi ngôn ngữ, hiệu lực tại lời và các điều kiện sử dụng các hành vi tại lời. Việc so sánh đối chiếu nghi thức lời nói tiếng Việt với nghi thức lời nói tiếng Anh (chương 4) có thể nói là một đóng góp cho ngữ dụng học còn rất mới mẻ ở Việt Nam. Nó cho thấy một hậu vận tốt đẹp của việc giảng dạy ngoại ngữ trên cơ sở đối chiếu nghi thức thức lời  nói của các thứ tiếng. Việc so sánh đối chiếu này sẽ mang lạI lợi ích thiết thực cho người Việt học tiếng Anh, cho người nước ngoài và Việt kiều thế hệ mới học tập nghiên cứu tiếng Việt.

NHỮNG KẾT QUẢ MỚI CỦA LUẬN ÁN:

1. Các câu ngữ vi tương ứng với các hành vi thuộc nghi thức lời nói đã phân tích đều có những biến thể tồn tại dướI dạng câu khuyết chủ ngữ.

2. Việc tỉnh lược các thành phần phát ngôn làm cho cấu trúc cú pháp của nghi thức lờI nói có khác so với chuẩn ngữ pháp thông thường, Do đó, sự hỗ trợ của các yếu tố kèm ngôn ngữ và các yếu tố ngôn điệu là vô cùng quan trọng.

3. Xét trên bình diện lịch đại, tác động xã hội có ảnh hưởng lớn đến việc sử dụng các khuôn mẫu nghi thức lời nói tiếng Việt.

4. Trong nghi thức lời nói tiếng Việt, có sự xuất hiện thường xuyên, phổ biến các mô hình xưng gọi đặc trưng, phản ánh vai trò và vị thế giao tiếp của hai ngôi – ngôi chủ và ngôi đối. Những mô hình xưng gọi này vô cùng phong phú, tế nhị và có khuynh hướng gia tộc hóa.

5. Có một số từ chuyên dùng trong nghi thức lời nói tiếng Việt và xuất hiện với tần số cao (chẳng hạn như từ “xin”, các thán từ và các ngữ khí từ).

6. Nghi thức lời nói tiếng Anh có những biến thể phong phú hơn nghi thức lời nói tiếng Việt. Nghi thức lời nói tiếng Việt lại có ít biến thể hệ thống mà có nhiều biến thể sử dụng. Do đặc điểm loại hình của tiếng Việt nên mỗi sắc thái tu từ của nghi thức lời nói lại được thể hiện ra bằng việc sử dụng các yếu tố từ vựng là chính.

CÁC ỨNG DỤNG / KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG TRONG THỰC TIỄN HOẶC NHỮNG VẤN ĐỀ CÒN BỎ NGỎ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU. 

- Những kết quả của luận án có thể được ứng dụng trong lĩnh vực dạy tiếng Việt cho người nước ngoài. Ngoài ra, những kết quả này còn có thể phục vụ tốt cho chương trình giảng dạy giao tiếp tiếng Việt ở các cấp học.

- Nếu có điều kiện, chúng ta có thể nghiên cứu đề tài này bằng cách ghi âm, ghi hình các hoạt động của nghi thức lời nói và mở rộng ra các nhóm nghi thức lời nói khác (như : tán thành – không tán thành, hứa hẹn, thề thốt …).