Luận án tiến sĩ Ngữ văn:

"Những đóng góp của văn học Tây Sơn trong nền văn học dân tộc"

TÓM TẮT NỘI DUNG LUẬN ÁN  

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, nội dung của luận án gồm 3 chương:

Chương 1 TRIỀU ĐẠI TÂY SƠN VÀ VĂN HỌC TÂY SƠN

Chương 1 trình bày 2 vấn đề chính:

-  Triều đại Tây Sơn: Phác hoạ bối cảnh lịch sử xã hội phong kiến Việt Nam suy tàn vào những năm cuối TK XVIII- đầu thế kỷ XIX, các cuộc khởi nghĩa liên tiếp nổ ra, đỉnh cao là phong trào Tây Sơn. Triều đại nhà Tây Sơn trong công cuộc phục hưng chính trị, kinh tế, văn hoá đã hé mở tương lai tươi sáng cho đất nước, dân tộc. Vua Quang Trung đột ngột qua đời, dưới triều Quang Toản, nhà Tây Sơn nhanh chóng suy thoái và bị Nguyễn Ánh đánh bại vào năm 1802. Dù vậy, triều đại Tây Sơn vẫn có tác động mạnh mẽ đến đời sống văn hoá, xã hội làm xuất hiện những tác giả với nhiều tác phẩm ưu tú tạo sức sống cho văn học Tây Sơn.

-  Khái niệm “Văn học Tây Sơn”: Văn học Tây Sơn là bộ phận văn học bao gồm sáng tác của những nhà văn tham gia cộng tác với triều đại Tây Sơn, viết trong thời Tây Sơn và viết về phong trào nông dân Tây Sơn, thể hiện tinh thần của triều đại nhà Nguyễn Tây Sơn. Tác giả của văn học Tây Sơn gồm: Quang Trung, Lê Ngọc Hân, Ngô Thì Nhậm, Phan Huy Ích, Nguyễn Hữu Chỉnh, Nguyễn Huy Lượng, Đoàn Nguyễn Tuấn, Nguyễn Đề, Vũ Huy Tấn, Hoàng Nguyễn Thự, Nguyễn Thiếp, Bùi Dương lịch, Ngô Thì Trí.

Chương 2. NHỮNG ĐÓNG GÓP VỀ NỘI DUNG CỦA VĂN HỌC TÂY SƠN

    Luận án đã phân tích, chứng minh, khẳng định văn học Tây Sơn thể hiện khá thành công các nội dung: Tinh thần phê phán xã hội, Tinh thần lạc quan, Tình yêu quê hương đất nước và niềm tự hào dân tộc, Ngợi ca người anh hùng áo vải, Tinh thần trách nhiệm của kẻ sĩ.

Chương 3. NHỮNG ĐÓNG GÓP VỀ NGÔN NGỮ VÀ THỂ LOẠI CỦA VĂN HỌC TÂY SƠN

    Luận án tập trung phân tích, ghi nhận: Khẳng định địa vị của văn học chữ Nôm, Những đóng góp về ngôn ngữ và thể loại của văn học Tây Sơn gồm: Thơ chữ Hán và chữ Nôm, Phú chữ Hán và chữ Nôm, Văn tế chữ Nôm, Văn chính luận.

NHỮNG KẾT QUẢ MỚI CỦA LUẬN ÁN

 Về lí thuyết

-   Trình bày khái niệm “Văn học Tây Sơn”, so sánh khái niệm này với các khái niệm tương cận như: văn học thời Tây Sơn, văn học viết về triều Tây Sơn, văn học ở vùng đất Tây Sơn để làm rõ nội hàm khái niệm “Văn học Tây Sơn”.

-   Lý giải những vấn đề liên quan đến mối quan hệ giữa lịch sử xã hội và lịch sử văn học. Từ đó, khẳng định tinh thần thời đại Tây Sơn làm nên sự đổi mới cảm hứng sáng tác, hình thành bộ phận văn học Tây Sơn.

-   Đồng thời tinh thần dân tộc, dân chủ của thời đại cũng trở thành nhân tố quan trọng tác động làm đổi mới ngôn ngữ và thể loại.

-   Văn học Tây Sơn nói riêng và văn học Việt Nam cuối TK XVIII đầu TK XIX nói chung có sự chuyển đổi ý thức sáng tác văn học ngày càng rõ rệt: chất thực của lịch sử và đời sống được chú ý thể hiện in đậm trong nhiều tác phẩm văn chương.

Về lịch sử văn học

·        Đóng góp về nội dung

-   Khẳng định sự tồn tại thực tế của văn học Tây Sơn trong nền văn học dân tộc.

-  Tinh thần phê phán đanh thép các thế lực phong kiến thối nát, hướng tới hành động đấu tranh lật đổ các thế lực này.

-  Tình yêu quê hương đất nước được thể hiện đặc sắc ở lòng tự hào về quê hương, dân tộc.

-  Thể hiện sâu sắc tinh thần lạc quan về thời đại phục hưng của dân tộc.

-  Hình tượng Quang Trung- Nguyễn Huệ được cảm nhận, thể hiện trong cái nhìn chân thực, đa chiều đã phác hoạ chân dung người anh hùng bình dị, mộc mạc mà tầm nhìn sâu sắc, khát vọng lớn lao.

-   Chân dung nho sĩ Tây Sơn phản ánh khá sâu sắc hình tượng con người cá nhân trong văn học cổ: những con người làm nên lịch sử, những con người dám đứng lên, vượt lên nghịch cảnh để làm chủ vận mệnh cá nhân, xã hội, đất nước.

·        Đóng góp về ngôn ngữ và thể loại

-  Triều Tây Sơn khuyến khích việc sử dụng chữ Nôm đã tác động mạnh mẽ, thúc đẩy sự phát triển văn học chữ Nôm trong hiện tại và cả trong những giai đoạn sau.

-  Thời Tây Sơn với những thay đổi sơn hà làm xuất hiện nhiều khuynh hướng, làm phong phú nhiều thể loại văn học, đặc biệt sự tái sinh thể văn chính luận đã khẳng định địa vị của bộ phận văn học Tây Sơn trong lịch sử văn học dân tộc.

-  Những kết quả trên của luận án góp phần ứng dụng trong nghiên cứu văn học nói chung, đặc biệt nghiên cứu về bộ phận văn học Tây Sơn.